Ngày 23/9/1945 quân Pháp đánh Nam Bộ, nay gọi là ngày Nam Bộ Kháng Chiến, diễn ra trên chiến trường Nam Bộ, sau đó phát triển ra Tây Nguyên và Nam Trung Bộ. Pháp khoảng 6000 quân, hơn 1 vạn quân Anh, 4 vạn quân Nhật. Dự định trong vòng 48 tiếng đánh chiếm các vị trí xung yếu và làm chủ Sài Gòn, sau 4 tuần sẽ bình định xong Nam Bộ. Nhưng Pháp bị cầm chân trong Sài Gòn. 23/10 Pháp thêm viện binh, mở rộng vùng chiếm đóng: Mỹ Tho, Gò Công (25/10), Vĩnh Long (29/10), Cần Thơ (30/10). Quân đội Anh chiếm và giap cho Pháp Biên Hoà, Thủ Dầu Một ...Hà Tiên, Rạch Giá, Sóc Trăng, Bạc Liêu mất tháng 1/1946. Tháng 3/1946, quân Anh rút khỏi đây để lại cho Pháp. Tháng 9/1945 Anh đổ bộ lên Nha Trang, tước vũ khí Nhật trang bị cho 2000 tù binh Pháp và Pháp kiều ở đây. Anh đẩy quân Nhật chiếm Phan Rang, Phan Thiết, Đà Lạt, nhưng đều thất bại. Ngày 19/10/1945, Pháp đổ bộ lên Nha Trang, ngày 4/12 chiếm Buôn Ma Thuột, Đà Lạt (27/1/1946), Phan Rang (28/1) và cuối cùng là Quy Nhơn, Kon Tum (7/1946), kiểm soát phía Nam đường 1.

Hội nghị Thiên Hộ 25/10/1945 đã đề ra những biện pháp hạn chế quân Pháp. Cuối tháng 12/1945, để củng cố các tỉnh miền tây, quân dân Nam Bộ đã tước vũ khí quân Nhật ở Hà Tiên, Rạch Giá, Sóc Trăng, Bạc Liêu, đây là nguồn vũ khí đáng kể đầu tiên của Việt Minh Nam Bộ.

Quân y Pháp cứu chữa cho 1 tù binh Việt Minh

Nam Bộ kháng chiến rất gian khổ vì hầu như chưa chuẩn bị được gì, kể cả việc tổ chức lực lượng kháng chiến. Các địa phương tự thành lập các lực lượng vũ trang, nhiều lực lượng thành phần rất phức tạp.

Miền Bắc liên tục thành lập Quân Nam Tiến tiếp viện, các tướng lĩnh quan trọng được cấp tốc cử vào như Nguyễn Bình, Nguyễn Sơn...Sau này, tướng Nguyễn Bình tổ chức thống nhất các lực lượng năm 1948, thành lập lực lượng Vệ Quốc Đoàn(lực lượng quân sự của Việt Minh Nam Bộ), Việt Minh rút về những căn cứ đầm lầy và rừng núi, xây dưng chiến khu. Một số thành phần bất đồng không chấp nhận cuộc kháng chiến đã ly khai khỏi Việt Minh.